Dan belijdt Alyzya haar geloof in Polen. Met meer dan een miljoen landgenoten is zij dan te vinden in het klooster Jasna Gora van Czestochowa bij de oude prachtige koningsstad Krakau. Daar wordt een geblakerd schilderij bewaard van de Maagd Maria. Deze zwarte madonna belichaamt de Poolse natie en wordt vereerd tijdens de pelgrimage.

Het is onmogelijk Polen te beleven zonder zich aan het katholieke vuur te warmen. Zeker, het grootste nieuwe EU-land is bezaaid met natuurparken met een omvang waarbij vergeleken de Hoge Veluwe een plantsoentje is, maar Polen kan niet ontdekt worden zonder te begrijpen waarom een moderne jonge vrouw als Alyzya uiteindelijk meer op heeft met de zwarte madonna dan met Britney Spears, op wie ze best een beetje lijkt.

Op zondag zijn alle kerken vol. Priesters maken overuren, want er worden aan de lopende band missen opgedragen. In hun mooiste kleren, piekfijn verzorgt, gaan ze ter communie. Om na het kerkbezoek door de stad te flaneren, vrolijk gestemd en altijd gedienstig.

Dodenakker
Polen is geloof, maar Polen is ook geschiedenis en beide gaan hand in hand. Het land is bezaaid met kerken, gedenkstenen, monumenten en historische gebouwen. De plek bij uitstek om in aanraking te komen met de ware Poolse aard is het plaatselijke kerkhof. Zoals de 46 hectare grote lommerrijke dodenakker Powazki ten noordwesten van het centrum van de hoofdstad Warschau. Hier ligt de grootste begraafplaats van Europa. Het ommuurde park, gedomineerd door een witte kerk, omsluit de vaak traumatische geschiedenis van het land, maar het is geen sombere plek. Vele honderdduizenden Polen hebben hier sinds de 17e eeuw hun laatste rustplaats gevonden.

Powazki is een beeldenpark dat alle stijlen van de laatste drie eeuwen bijeenbrengt, een museum van beeldende kunst. Pompeuze beeldengroepen uit de 18e eeuw, fijnzinnige sculpturen uit de 20e eeuw, alles is hier te vinden op de graven. Er zijn enorme, rijk versierde familietombes en simpele graven. Powazki is een menselijk monument van de geschiedenis. En dat koesteren de Polen. Iedere dag komen er duizenden bezoekers naar dit park en op christelijke feestdagen ziet het er zwart van de mensen. Ze onderhouden niet alleen de eigen graven. Stanislaw Olzowski bijvoorbeeld komt iedere zondag. „Ik zorg voor het graf van mijn ouders en van nog een paar anderen die geen nazaten meer hebben. Die laat je toch niet verkommeren”, zegt hij. Daarom liggen zelfs de oudste graven van Powazki er verzorgd bij. De Polen zien het als een opdracht de doden bij het leven te betrekken. Hun katholieke belijdenis heeft er natuurlijk mee te maken, maar ook hun volksgeest. Dat het verleden, dus ook de zorg voor de doden, essentieel is voor een begrip van het heden en voor de weg in de toekomst. Ze zijn trots op hun kerkhoven, zeker op Powazki, maar ze afficheren ze niet in toeristenfolders. Zonder historische chronologie liggen de monumentjes pal naast elkaar.

Powazki staat boordevol met dergelijke stillevens. Vertederend is dat van dirigent Stefan Rachon, die in 2001 stierf. Op zijn tombe prijkt een plastiek waarin zijn aangezicht is uitgebeeld en dat van zijn vrouw. Haar naam staat al in het marmer gegraveerd. Maar een sterfdatum ontbreekt nog. Ooit zal zij daar met haar geliefde worden verenigd. In Powarzki leven de doden, omdat de levenden hen een plaats gunnen in hun eigen bestaan. Wie tot dergelijke loutering in staat is, is ook bereid te vergeven. Dat is de Poolse geest, die als een verfrissende wind door het loof van Powazki ritselt. Daarin ligt ook de verklaring waarom de communisten na de Tweede Wereldoorlog de volledig verwoeste steden Warschau en Gdansk nauwgezet, steen voor steen, hebben herbouwd. De geschiedenis laat zich niet platwalsen, zij moet herleefd worden. Overal in Polen staan dan ook monumenten die een stukje van de historie herdenken. Voor iedere episode is er wel een gedenksteen of beeldengroep.

Dit is het land dat aan het Europese culturele erfgoed is vastgeklonken, aan het goede en het slechte van voorbije epochen. Uit deze aarde ontkiemden grote Europese geesten als de sterrenkundige Copernicus, de schrijver Gunther Grass, de componist Chopin, de kerkvorst paus Johannes Paulus II en, natuurlijk, de man die als eerste aan het fundament van het IJzeren Gordijn knabbelde, Lech Walesa. Dit is ook het adembenemende land dat door zovelen onder de voet is gelopen. Hier begon de Tweede Wereldoorlog. Hier werd het Europese jodendom vernietigd. Hier begon én eindigde de Koude Oorlog. Polen is een lexicon aan Europese geschiedenis en dat is het mooie, Polen draagt dat ook uit.

Bron: Archief W.K. de Rooij Telegraaf