Warschau - Polen wil een organisatie oprichten die wereldwijd processen gaat aanspannen tegen media die de term 'Poolse concentratiekampen' gebruiken. Minister van buitenlandse zaken, Adam Rotfeld, verklaarde maandag dat hij zal meehelpen bij het oprichten van een dergelijke waakhond-organisatie.

Diezelfde dag legde oud-dissident en oud-minister van buitenlandse zaken, Bronislaw Geremek, op een speciale zitting van de Verenigde Naties gewijd aan Auschwitz de Poolse gevoelens uit: ,,Poolse concentratiekampen hebben nooit bestaan. Die uitdrukking is misleidend en heel kwetsend voor Polen.''

De term komt regelmatig terug. De Poolse krant Rzeczpospolita citeerde gisteren onder meer de Belgische krant Le Soir Illustré: 'De paus is afkomstig uit het land dat Auschwitz heeft bedacht', en de leider van de Britse conservatieven: 'Mijn oma kwam om en mijn tante overleefde ternauwernood de Poolse concentratiekampen'.

Zelfs in de Duitse media verschijnt de omstreden term steeds vaker. Zo beschreef Der Spiegel op 19 oktober 2004 de lotgevallen van Helga Deen, een Joods meisje uit Tilburg. Volgens het Duitse blad werd haar familie naar 'das Polnische Todeslager Sobibor' gebracht. Ook bladen als Stern en Bild schuiven op deze manier subtiel de schuld -volgens de Polen- in Poolse schoenen.

De discussie over de vraag wie schuldig was aan de Holocaust stamt al uit de Koude Oorlog. Onder het communisme gold de Poolse onschuld als historisch dogma. Auschwitz was 'Pools lijden'. Het concentratiekamp werd in 1940 gebouwd voor Poolse politieke gevangenen. Bovendien was een groot gedeelte van de Joden die er later werd vernietigd Pools staatsburger. Tijdens de oorlog kwamen zes miljoen Polen om, van wie de helft Jood.

Omgekeerd bestond aan de andere kant van het ijzeren gordijn het beeld van de anti-semitische, medeplichtige Pool. Daarbij werd gemakkelijk vergeten dat Polen na de Joden en zigeuners het zwaarst getroffen werden door de nazi-bezetting. De Pools-joodse wedijver over wie het meest leed tijdens de oorlog is sinds de val van het communisme een terugkerend thema geweest.

De laatste jaren is er een toenadering. Gisteren werd in Warschau een contract ondertekend tussen overheden en een joods-Poolse stichting, die de bouw van een joods-historisch museum in Warschau mogelijk moet maken.

De toenadering is grotendeels te danken aan de discussie over Jedwabne. De waarheid over dit Poolse stadje -waar tijdens de oorlog de Poolse bevolking hun joodse buren vermoorde door ze in een stal te drijven en te verbranden- liet veel Polen voor het eerst zien dat Polen tijdens de oorlog niet alleen slachtoffers waren. Maar het liet tevens de grenzen van de Poolse betrokkenheid zien. Het moorddadig ontladen van volkswoede in sommige plaatsen is iets anders dan het planmatig vernietigen van miljoenen mensen.

Naarmate de Polen meer in het reine komen met zijn oorlogsverleden, neemt het zelfvertrouwen van het nieuwe EU-land toe. Poolse euro-parlementariers stelden maandag voor om expliciet de 'Duitsers' te noemen als organisatoren van Auschwitz in een resolutie die het parlement morgen aanneemt. Het Poolse voorstel was een reactie op de oorspronkelijke tekst waarin sprake was van 'Polish death camps'.

Bron: Trouw